Jak używać pomiaru światła

Klaus Schiroff

Uwaga: Strona jest tłumaczeniem z oryginału zamieszczonego na stronie Klausa PhotoZone i zawiera osobiste doświadczenia autora w mierzeniu światła. Jego zainteresowania ograniczają się do fotografii w świetle zastanym.

Inna uwaga: Negatywy są bardziej tolerancyjne na niedokładności naświetlenia, podczas kiedy slajdy wymagają bardzo dokładnego pomiaru światła. (Slajdy za to mają większą rozpiętość tonalną.)

Podstawy czyli 18% szarości.

Systemy pomiaru swiatła zostały wykalibrowane w ten sam sposób, aby zapewnić stałš i niezmienną dokładność naświetlenia: 18% szarości jest ogólnie przyjętą wartością (jest to ten sam kolor jaki posiada okno twojej przeglšdarki). Ma to praktyczne zastosowanie kiedy próbujesz zrobić zdjęcie bardzo jasnej sceny bez kompensacji mierząc światło pomiarem punktowym lub centralnie ważonym, otrzymasz zdjęcie zaciemnione do 18% szarości. Z drugiej strony bardzo ciemne zdjęcia zostaną rozjaśnione do szarości. Pomiar wielostrefowy lub matrycowy mogą mieć ograniczoną zdolność do rozpoznania sytuacji i skompensować automatycznie.

Typowymi sytuacjami stwarzającymi ryzyko niedoświetlenia zdjęcia (bez korekcji) są:

plaża
śnieg
zachmurzone niebo (niebieskie niebo jest mierzone i naświetlane w sposób właściwy)

Przykłady z ryzykiem prześwietlenia (bez korekty):

ciemny las
ciemnoniebieskie jeziora/morze
zmierzch lub świt

W zależności od sytuacji będzie trzeba wprowadzić korektę do 2 EV skracając lub wydłużając czas naświetlenia (przy stałej przysłonie) lub zmniejszyć czy zwiększyć przysłonę (przy stałym czasie migawki). Zmiana parametrów naświetlania w programie (P) czy programie przesuwalnym (Ps) czyli shift nie zmienia ilości światła docierającego do filmu.

Porównanie sposobów pomiaru światła.

Tryb pomiaru	Punktowy(spot) / Częściowy	Centralnie ważony	Wielostrefowy / Matrycowy
Przedsta- wienie graficzne
Technicznie:	Ten tryb zawęża pole pomiaru światła do centralnej partii wizjera. Pole pomiaru pokrywa od 1 do 3,5 % wizjera (przeważnie 3,5 %). Pomiar częściowy pokrywa ok.9,5 %.	Pomiar jest uśredniony z całego pola z akcentem położonym na środek wizjera (typowo 75 % światła - środek czarny i ciemno szary na obrazku powyżej, 25 % - obrzeże).	Czas i przysłona są kalkulowane na podstawie danych z matrycy/elementów mierzących światło (3 do 16 lub więcej, przeważnie 6), biorąc pod uwagę takie dane jak: użyty punkt AF, wielkość obiektu, pozycja, ogólny poziom światła, światło obiektu i tła oraz kolor.
Użyj tego trybu...	...kiedy kontrast między jasnością głównego obiektu zdjęcia a tłem jest bardzo duży, albo obiekt wymaga precyzyjnego pomiaru, jak np. makrofotografia.	... kiedy w scenie istniejš pola zacienione, albo w ekstremalnych sytuacjach jaz zachód lub wschód słońca.	... we wszystkich innych sytuacjach bez mocno zacienionych lub rozjaśnionych pól.
Zalety:	Precyzyjny pomiar pod kontrolą.	Pomiar światła dla wielu scen z łatwą korektą z ręki.	Komfortowy z dużą wiarygodnością.
Wady:	Duże różnice w pomiarze świateł i cieni. Braketing jest jedynym rozwiązaniem w wielu trudnych sytuacjach.	Bez korekty duże prawdopodobieństwo prześwietlenia sceny w której większą powierzchnię zajmuje niebo.	Brak możliwości ręcznej korekty - po prostu nie wiesz jakie czynniki wziął pod uwagę aparat mierząc światło i dobierając takie właśnie parametry.

Następny rysunek jest impresją na temat sposoby w jaki działa pomiar światła oparty o matrycę. Aparat analizuje dane na temat światła z kolejnych elementów matrycy w powiązaniu z wybranym sensorem AF i porównuje te dane z wewnętrzną bazą danych. Zwykle usiłuje unikać uśredniania wyniku, aby zmniejszyć ryzyko błędnej interpretacji sceny. Niestety, ten sposób często zawodzi w sytuacjach nietypowych - np. światło z tyłu, jasne tło.

Uwaga: Środek pomiaru na zdjęciach poniżej jest zaznaczony przez

To oznacza że zdjęcia zostały wykonane w następujący sposób: środek wizjera został nacelowany na to miejsce, wciśnięty został przycisk AEL (AutoExposureLock) lub wciśnięty do połowy spust migawki, następnie scena została przekadrowana do obecnej postaci i ... pstryk.

Typowe sceny do pomiary punktowego lub częściowego.

Trzeba jednak uważać na następujące sprawy:

Nie należy mierzyć najjaśniejszego punktu sceny - to prowadzi do niedoświetlenia. Spróbuj znaleźć miejsce które na być dobrze naświetlone, ale weż pod uwagę ograniczenia pomiaru światła.
Nawet pomiar punktowy czy częściowy pokrywa pewną powierzchnię zdjęcia (do 9,5 %). Na przykład pomiar częściowy w dużym zdjęciu (kanion) pokrywa duże pole i w konsekwencji zawiera kilka zacienionych miejsc - w tym przypadku prowadzi to do poprawnego rezultatu.
Normalny film może przedstawić rozpiętość 7EV, więc możesz wybrać punkt który jest trochę ciemniejszy niż wybierany na zdjęciach powyżej. Jeśli rozpiętość jasności w scenie jest większa niż twój film może oddać główny obiekt może stać się konturem i pojawi się efekt zdjęcia konturowego (jak na zdjęciu po lewej na dole).

Trik:

Można zwiększyć rozpiętość tonalną filmu o 1EV przez wstępne naświetlenie filmu:

przełącz w multiekspozycję.
zrób zdjęcie czarnej kartki z szybką migawką i dużą przysłoną (np. 1/4000s, f/22).
zrób swoje zdjęcie (bez kompensacji).
Czarny kolor prawdopodobnie nie będzie tak gęsty jak normalnie.

Typowe sceny dla pomiary centralnie ważonego.

Spróbuj znaleźć duże pole które ma być dobrze naświetlone i - znów - weź pod uwagę ograniczenia pomiaru światła

Typowe sceny dla pomiaru wielostrefowego/matrycowego.

Pomiar wielostrefowy / matrycowy jest najłatwiejszy do używania. Po prosu celujesz i robisz zdjęcie. Korekty nie można wprowadzić. Po kilkukrotnym użyciu tego pomiaru zaczynasz poznawać jego reakcje na różnorodne sytuacje i wtedy możesz go polubić albo nie.

Tłumaczenie i opracowanie Marcin Koszowski